Hiperprolaktynemia

Czym jest hiperprolaktynemia?

Hiperprolaktynemia to stan, w którym stężenie prolaktyny we krwi jest wyższe niż norma referencyjna. Prolaktyna jest hormonem produkowanym przez przysadkę mózgową – gruczoł umiejscowiony u podstawy mózgu. Jej główną fizjologiczną rolą jest stymulowanie laktacji po porodzie, jednak ma ona również wpływ na gospodarkę hormonalną całego organizmu.

Podwyższony poziom prolaktyny może mieć wiele różnych przyczyn – od fizjologicznych (ciąża, karmienie piersią, stres, wysiłek fizyczny tuż przed pobraniem krwi) po patologiczne, wymagające dalszego wyjaśnienia i leczenia.

Objawy hiperprolaktynemii

Objawy różnią się w zależności od płci pacjenta i nasilenia hiperprolaktynemii:

U kobiet:

• nieregularne miesiączki (oligomenorrhea) lub ich całkowity zanik (amenorrhea)
• mlekotok – wydzielanie mleka lub mlecznej wydzieliny z piersi poza ciążą i karmieniem
• trudności z zajściem w ciążę (niepłodność)
• obniżone libido
• suchość pochwy

U mężczyzn:

• obniżone libido i zaburzenia erekcji
• mlekotok (rzadziej niż u kobiet)
• ginekomastia – powiększenie gruczołów piersiowych
• zmniejszenie objętości jąder i zaburzenia płodności

Przy dużych guzach przysadki mogą dołączyć się bóle głowy oraz zaburzenia pola widzenia (ucisk na skrzyżowanie wzrokowe).

Przyczyny podwyższonego poziomu prolaktyny

Hiperprolaktynemia może wynikać z różnych przyczyn:

• Gruczolak przysadki wydzielający prolaktynę (prolaktynoma) – najczęstszy guz przysadki, szacowany na około 100 przypadków na milion osób w populacji; może mieć charakter mikroprolaktynoma (<10 mm) lub makroprolaktynoma (>10 mm)
• Leki – wiele powszechnie stosowanych leków może podnosić poziom prolaktyny, m.in. neuroleptyki (leki psychiatryczne), metoklopramid, niektóre leki przeciwnadciśnieniowe i przeciwdepresyjne
• Niedoczynność tarczycy – nieleczona niedoczynność tarczycy może prowadzić do wtórnego wzrostu prolaktyny
• Ciąża i karmienie piersią – fizjologicznie podwyższony poziom prolaktyny
• Stres, wysiłek fizyczny, drażnienie brodawek sutkowych – przejściowe podwyższenie stężenia
• Inne przyczyny – choroby nerek, wątroby, inne guzy okolicy siodła tureckiego

Diagnostyka hiperprolaktynemii

Przed postawieniem rozpoznania hiperprolaktynemii konieczne jest co najmniej trzykrotne oznaczenie poziomu prolaktyny we krwi w warunkach spokoju (bez wysiłku fizycznego, stresu i podrażnienia brodawek przed pobraniem). Pojedynczy wynik może być mylący ze względu na liczne czynniki mogące przejściowo podnosić stężenie hormonu.

Przy potwierdzeniu trwale podwyższonego poziomu prolaktyny lekarz zleca zazwyczaj:

• MRI przysadki – badanie z kontrastem, pozwalające uwidocznić nawet małe gruczolaki
• Kompleksowe badanie hormonalne – ocena czynności tarczycy (TSH, FT4), hormonów płciowych (FSH, LH, estradiol lub testosteron), kortyzolu
• Badanie pola widzenia – przy podejrzeniu makroprolaktynoma lub przy objawach wzrokowych

Leczenie hiperprolaktynemii

Leczenie ustala lekarz indywidualnie po dokładnej ocenie przyczyny hiperprolaktynemii, nasilenia objawów i wyników badań obrazowych. W większości przypadków leczenie jest skuteczne i pozwala na normalizację poziomu prolaktyny oraz ustąpienie objawów.

Podstawową metodą leczenia prolaktynoma jest farmakoterapia agonistami dopaminy (kabergolina, bromokryptyna). Leki te zmniejszają wydzielanie prolaktyny i u wielu pacjentów prowadzą do zmniejszenia guza. Leczenie farmakologiczne jest skuteczne u zdecydowanej większości chorych.

W wybranych przypadkach – gdy leczenie farmakologiczne jest nieskuteczne, nietolerowane lub gdy guz powoduje nasilone objawy uciskowe – może być rozważana operacja neurochirurgiczna lub, rzadziej, radioterapia. Decyzja ta jest zawsze podejmowana z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji pacjenta.